Dinsdag 3 november 2026, commissie Binnenlandse Zaken (BIZA)

Gesprek

Sprekers

ROB

Mw. Sluiter (Secretaris-directeur)

Dhr. Verheij (Raadslid)

VNG

Mw. Onclin (Wethouder Zaanstad)

Dhr. Herselman (Wethouder Kapelle)

Verloop van het gesprek

De ROB en VNG hebben bij aanvang van het gesprek de gelegenheid tot het geven van een inleiding (ca. 15 minuten). Hierna is er uitgebreid de gelegenheid om met de ROB en VNG in gesprek te gaan.

TOELICHTING

Medebewindstaken, autonome taken en financiering

Het gesprek is onder andere bedoeld ter voorbereiding op het debat 'Gemeentefonds - inzicht in medebewindstaken (inclusief Provinciefonds)' met de minister van BZK en de staatssecretaris van Financiën op grond van artikel 51 van het Reglement van Orde van de Eerste Kamer dat plaatsvindt op 24 november 2026.

De Kamer aanvaardde op 15 april 2025 na stemming bij zitten en opstaan (PVV, FVD, VVD, BBB en 50PLUS stemden tegen) de motie Fiers c.s. waarin de regering werd verzocht om bij de aanbieding van de Begroting Gemeentefonds 2026 aan het parlement expliciet te onderbouwen hoe de diverse te onderscheiden medebewindstaken adequaat gefinancierd zijn en inzichtelijk te maken hoe er voldoende budget resteert voor de autonome taak van gemeenten conform artikel 124 Grondwet en artikel 9 van het Europees Handvest inzake lokale autonomie.

De ROB bracht ten aanzien van dit onderwerp successievelijk drie adviezen uit:

• - 

  'Afrekenen met disbalans' (19-03-2025)
• - 

  'Meters maken met medebewind' (01-07-2025) (Op 11 september 2024 had de Eerste Kamer, op voorstel van uw commissie, besloten advies te vragen aan de ROB over de opzet en werkwijze van een nieuwe monitor ten behoeve van de Kamers der Staten-Generaal inzake de verhouding tussen taken en financiën van decentrale overheden. Dit leidde tot dit advies).
• - 

  'Duidelijkheid in disbalans' (17-07-2026)

De kabinetsreactie op 'Afrekenen met disbalans' en 'Meters maken met medebewind' dateert van 9 januari 2026.

U sprak eerder op 17 maart 2026 met de ROB naar aanleiding van de publicatie van het advies 'Meters maken met medebewind'. Van deze bijeenkomst is het videoverslag terug te kijken. De ROB leverde toen ook een powerpointpresentatie en een position paper aan.

Op maandag 15 juni 2026 debatteerde u met de minister van BZK over de begrotingstaten van het Gemeentefonds en Provinciefonds 2026. In dit debat werden een groot aantal toezeggingen gedaan op het terrein van gemeentefinanciën (raadpleegbaar via overzicht 1 en overzicht 2). Twee worden hier uitgelicht, namelijk T04224 en T04225:

T04224 Toezegging Toezenden eerste brief (van twee) met o.a. samenwerkingsagenda met medeoverheden, casussen, inzicht in uitvoerbaarheid en verbetering monitoring, en duiding van de BFU (36.800 B en C)

Op 25 september 2026 heeft u van de minister van BZK de brief horend bij toezegging T04224 ontvangen. Op 6 oktober jl. heeft u besloten deze toezegging als deels voldaan aan te merken en bij brief van 20 oktober 2027 bent u hierover in schriftelijk overleg getreden met de minister. Er is nog geen antwoord ontvangen.

T04225 Toezegging Toezenden tweede brief met verbeterd overzicht van autonome en medebewindtaken, inclusief juridische grondslag, kosten, mate van beleidsvrijheid en sturingsmogelijkheden en beschouwing over BFU. Ook zegt minister toe Integraal Overzicht Financiën Gemeenten en Provincies uit te breiden (36.800 B en C)

In de brief horend bij toezegging T04224 geeft de minister aan de tweede brief, horend bij toezegging T04225, in november naar beide Kamers te verzenden.

Daarnaast heeft de minister van BZK in lijn met toezegging T04225 bij brief van 27 oktober 2026 de Kamer het "Integraal overzicht financiën gemeenten en provincies 2026' gezonden. Deze zal ter bespreking voorliggen in de eerstvolgende commissievergadering.

Overig

De VNG stuurde op 17 april 2026 haar advies Herijking verdeling gemeentefonds per 1 januari 2026. Eerder verscheen het advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) inzake de herverdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2027.

Op 15 september 2026 stuurde de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, mede namens de staatssecretaris van Financiën, een brief over het ingroeipad - het pad waarmee gemeenten sinds 1 januari 2023 naar de nieuwe verdeling van de algemene uitkering ingroeien - van het gemeentefonds per 1 januari 2028. Deze brief was een vervolg op de brief van 28 mei 2026, waarin de commissie werd geïnformeerd over het ingroeipad vanaf 2027. Op 29 oktober jl. heeft de commissie de brief over het ingroeipad vanaf 2029 ontvangen. Deze zal ter bespreking voorliggen in de eerstvolgende commissievergadering.

Op 18 september jl. heeft u nader schriftelijk overleg gevoerd over de diverse onderwerpen aangaande gemeentefinanciën. De antwoordbrief van de minister van BZK, mede namens de staatssecretaris van Financiën heeft u op 29 oktober jl. ontvangen en zal ter bespreking voorliggen in de eerstvolgende commissievergadering.

Voorts wordt u nog geattendeerd op toezeggingen T04065, T04066, T04067 en T04068.