Verslag van de vergadering van 6 oktober 2026 (2026/2027 nr. 03)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 11.17 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
Mevrouw Lagas i (BBB):
Voorzitter, dank u wel. Ik heb inderdaad op een avond eens even gedacht over wat ik zou gaan zeggen.
Allemaal hartelijk welkom. Fijn om u hier allemaal te zijn, maar ik vind dat wij hier deze rol niet hebben. Maar goed, we hebben met elkaar afgesproken dat we dit doen. Het is gewoonte in deze zaal. Ik pak deze gewoonte dan ook graag op namens mijn fractie.
Mevrouw de voorzitter, minister-president, vicepremiers, ministers, collega's en belangstellenden. Er is over een rode en een blauwe draad gesproken. Misschien zit hier een groene draad in. Er was eens een minderheidskabinet dat samen met de oppositie alle grote problemen in Nederland zou oplossen. Het regeerakkoord straalde een ongekende hoeveelheid optimisme uit en velen keken verwachtingsvol toe. Het leek wel een sprookje.
Voorzitter. Als een kabinet toverstafjes gaat gebruiken om het vergunningenprobleem voor de aanpak van een overvol stroomnet en de vergunning voor Schiphol op te lossen, dan moeten er toch ook extra vergunningen getoverd kunnen worden? Of is het kabinet selectief en tovert het niet voor iedereen? De premier zei bij zijn aantreden: ik ben de premier voor heel Nederland. Of was dat wel een sprookje? De BBB gelooft niet in sprookjes. We staan met beide benen op de grond, we blijven bij ons uitgangspunt. Met de stikstofbrief die nu op tafel ligt, kan de BBB niet akkoord gaan; dat zal u niet vreemd zijn. Dit kabinet beweegt op bijna alle dossiers om begrotingen rond te krijgen. Dan zal er toch ook op ons belangrijke stikstofdossier bewogen moeten worden. Dan hebben wij ook eens een feestje. Voor de BBB is de stikstofbrief onlosmakelijk verbonden met het Belastingplan, evenals met alle overige begrotingen.
De realiteit is dat na bijna acht maanden de resultaten zeer teleurstellend zijn. Ik hoorde andere opmerkingen, maar dat zijn veelal voortzettingen van het vorige kabinet. De Miljoenennota is geen succes. Integendeel, er is nog geen enkel zicht op een positieve uitkomst van de verschillende begrotingsdebatten en de daarbij behorende wetten, met als klapstuk de chaos rondom de aanpak van box 3. Dat is al eerder genoemd. BBB gaat voor ten minste een vrijstelling van €2.000 rendement of €50.000 kapitaal per belastingplichtige, maar dat wordt vervolgd bij de Algemene Financiële Beschouwingen.
De heer Rosenmöller i (PRO):
Even over die passage over de stikstofbrief in relatie tot het Belastingplan: kan ik concluderen — misschien zei u het letterlijk zo — dat een forse wijziging van die brief over stikstof noodzakelijk is om steun te geven aan het Belastingplan? Zit u op dezelfde lijn als uw collega's in de Tweede Kamer?
Mevrouw Lagas (BBB):
Dat heeft u goed begrepen.
De heer Rosenmöller (PRO):
En dan moet er vervolgens ook binnen het Belastingplan het een en ander gewijzigd worden als het gaat om de accijns op alcohol, de sierteelt en de belastingverzwaring voor werkenden?
Mevrouw Lagas (BBB):
Klopt.
De heer Rosenmöller (PRO):
Dat zijn twee elementen die samenhangen en als daaraan niet wordt voldaan, dan geeft u geen steun aan het Belastingplan?
Mevrouw Lagas (BBB):
Klopt.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Lagas (BBB):
Veel van de aanwezigen hier kennen de boeken van de historicus Geert Mak.
De voorzitter:
Wij stoppen even de tijd, want de heer Van Rooijen heeft een interruptie.
De heer Van Rooijen i (50PLUS):
Aansluitend op de opmerking van collega Rosenmöller: ik vind dat een beetje een bizarre vraag van hem, want hij heeft zelf gezegd dat als er door het kabinet getornd zou worden aan de stikstofbrief, de steun van de PRO-fractie zou worden ingetrokken. Ik begrijp niet hoe u het dan vreemd kan vinden als mevrouw Lagas van de BBB-fractie zegt: maar kunnen wij misschien ook vrij praten over de stikstofbrief? Die hoeft wat ons betreft niet helemaal van tafel uiteraard. Wij vinden het heel belangrijk dat de stikstof wordt aangepakt, maar er moet toch minstens over aanpassingen gesproken kunnen worden? Wat vindt u van de opmerking die ik maakte naar aanleiding van de opvatting van PRO en van wat u zojuist vroeg?
Mevrouw Lagas (BBB):
Daar kan ik heel eenvoudig "ja" op zeggen. Dat vind ik ook. Ik denk dat u daar een goede opmerking over maakt.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Dank, maar dat is voor mij niet voldoende. De vraag is eigenlijk of u net zo strijdbaar bent voor stikstof als de onverzettelijkheid — dat is nog meer dan strijdbaar — van de PRO-fractie, die zegt: er wordt niets veranderd aan de stikstofbrief. Ik vind dat in een democratie, zolang er nog over wetgeving moet worden gesproken, die deur ook door PRO niet helemaal dichtgegooid mag worden.
Mevrouw Lagas (BBB):
Ik gaf in mijn reactie al aan dat het voor ons een onlosmakelijk verbonden pakket is. Ik vind het mooi dat er met alle partijen gesproken wordt. Collega's spraken in hun bijdragen al over die samenwerking. Er werd al twee keer gesproken over de feestjes die gevierd werden, onder andere vanwege het sociale pakket. Dit onderwerp zou ons feestje zijn. Ik kan u vertellen dat wij daar stevig voor blijven vechten.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Van Rooijen.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Tot slot, voorzitter. Het geeft aan dat we hier in de Eerste Kamer wel degelijk aan zware en hoge politiek doen. Ik begrijp nu van mevrouw Lagas dat als PRO en het kabinet onwrikbaar blijven wat betreft stikstof, we een groot probleem krijgen met het Belastingplan, waar box 3 en de hele dekking bij horen. Volgens mij ligt er op dit debat nu een zware lading, gelet op uw opstelling, die ik overigens helemaal begrijp.
Mevrouw Lagas (BBB):
Dank u wel.
De voorzitter:
En nu ...
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Dat gaat niet zozeer om de koppeling met het Belastingplan op zichzelf.
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Dat gaat om het feit dat het zo politiek is.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog, mevrouw Lagas.
Mevrouw Lagas (BBB):
Ik was gebleven bij: veel van de aanwezigen hier kennen de boeken van historicus Geert Mak. In zijn boeken De eeuw van mijn vader en Het ontsnapte land beschreef hij gedetailleerd hoe Nederland in een eeuw enorm veranderde. De vooruitgang en de toenemende welvaart, zo kenmerkend voor de twintigste eeuw, worden door hem prachtig verwoord. Die boeken doen ons beseffen dat die vooruitgang stagneert. In meerdere opzichten brokkelt onze welvaart zelfs af. Dat gaat ons aan het hart. Veel Nederlanders maken zich dan ook zorgen over hun toekomst. Zij worden geconfronteerd met dure boodschappen, torenhoge energiekosten en absurde brandstofprijzen, zonder perspectief op voldoende woningen. Het kabinet zit zelf door de huurwet van Hugo de Jonge en de belastingwet van Marnix van Rij investeringen voor woningen in de weg. Dat is net al aan de orde gekomen. Zonder aanpassing van beide wetten zal de bouw van huurwoningen in de vrije sector niet tot stand komen en gaat het uitponden door.
Het brede ongenoegen is niet alleen gebleken door de stakingen, demonstraties en berichten op de sociale media, maar ook via de volksvertegenwoordigers in het parlement. Nog nooit was er bij de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer zo veel teleurstelling te horen. Bij de Algemene Financiële Beschouwingen was die er zelfs Kamerbreed. Het kabinet mist pijnlijk de steun van een groot deel van de bevolking, van 84 zetels in de Tweede Kamer en van elkaar. Ik refereer hierbij aan een artikel in het AD. Houd me ten goede: wij zijn zeker voor samenwerking.
Voorzitter. Wat de fractie van BBB betreft kiest de regering een verkeerde koers. Die koers maakt Nederland minder welvarend, minder weerbaar en internationaal kwetsbaarder. Wij doen de regering daarom een aantal suggesties. Vertel allereerst alsjeblieft het eerlijke verhaal. Minister Van Weel heeft onlangs ervaren hoe belangrijk dat is. Tien nieuwe steden is een utopie. Uit de landelijke analyse van Netbeheer Nederland blijkt dat er voor circa 300.000 nieuwbouwhuizen voorlopig geen ruimte op het stroomnet is. Sterker nog, veel geplande projecten liggen nu al stil. Geld en ruimte voor de benodigde infrastructuur ontbreken nog en de coöperaties missen financiële middelen. Hoe gaat u om met onze motie over de herverdelingsreserve? De arme Nederlander staat letterlijk in de kou.
Geef daarom ook een realistisch beeld van uw prestaties tot nu toe. Laten we wel wezen: de plannen die nu als succes van het zittende kabinet worden gepresenteerd, bestonden al. Zo is het Actieplan Versnelling Woningbouw een uitwerking van het programma STOER van het vorige kabinet. Ook de plannen om de rekenkundige ondergrens te verhogen en de kritische depositiewaarde uit de wet te schrappen, bestonden al. Hier kom ik zo nog op terug.
Wat de BBB betreft moet Nederland vooral minder bureaucratisch worden. We hebben onszelf met massa's goedbedoelde regels volledig klemgezet. Het valt niet uit te leggen dat een bouwproject in Renswoude maanden stillag door een paar hazen en konijnen. De uitdrukking "voortplanten als konijnen" komt niet uit de lucht vallen. Toch schijnen deze dieren in de provincie Utrecht schaars te zijn. Een ander voorbeeld. De Norgerbrug bij Assen is al vele maanden dicht door een broedende boerenzwaluw. Deze zwaar beschermde vogel zorgt voor tientallen kilometers aan omrijden en daardoor voor gevaarlijk sluipverkeer. Is dit een evenwichtige afweging van belangen?
Over de hele Miljoenennota hangt de schaduw van de stikstofbrief van minister Van Essen. Het kabinet presenteert die als "de doorbraak op het stikstofdossier", maar wij zetten daar grote vraagtekens bij. Dat doen wij niet alleen. Slechts 10% van de Nederlanders gelooft in de aanpak van het kabinet op dit dossier, zo publiceerde het AD. Het kabinet zegt te willen luisteren, maar vraagt historische offers van de agrarische sector, met veel onomkeerbare schadelijke neveneffecten. De plannen gaan, naast alle maatregelen, uit van een forse krimp van de veestapel, zonder enige garantie dat de vergunningverlening daarna daadwerkelijk op gang komt. Zelfs het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwt dat de rekenmeesters concluderen dat vooral de melkveehouderij getroffen wordt en dat veel van de aanpalende bedrijven de aanpak niet gaan overleven.
De heer Kemperman i (FVD):
Er werd net al even gesproken over de brief van de heer Van Essen, de landbouwminister, over het stikstofbeleid. U komt daar nu op terug. Ik steun de woorden die u daarover spreekt. Is mevrouw Lagas het met mij eens dat we het hier nog maar hebben over een brief met beleidsvoornemens? Die brief komt in een zeer turbulent politiek landschap, waar grilligheid van alledag is, waar standpunten net zo makkelijk worden uitgeruild als in een kwartetspel en waar nog helemaal geen sprake is van gestolde afdwingbare wetgeving op basis waarvan we een consistent en stabiele beleid kunnen voeren richting de agrarische sector en de stikstofproblematiek. We hebben het hier dus slechts over een brief. Die moeten we niet belangrijker maken dan die is, zeker niet in de turbulentie van de huidige politieke werkelijkheid. Is mevrouw Lagas dat met mij eens?
Mevrouw Lagas (BBB):
Dan doet u de heer Rosenmöller tekort, want PRO heeft er hard voor gevochten dat er niets mag veranderen aan die brief, om andere dingen te kunnen steunen. Blijkbaar zit er dus meer achter die brief dan wij met elkaar zouden willen en denken. Ik geef dit slechts mee als waarschuwing aan het kabinet, want een brief moet vertaald worden naar beleid. De spoedwetoptie is al langsgekomen in de media. Ik weet niet of die optie echt waar is, maar dat gaan we misschien nog horen van het kabinet. In ieder geval baart deze brief ons zo veel zorgen dat wij die toch zwaarder achten dan zoals u hem nu inzet.
De heer Kemperman (FVD):
Ik deel uw mening dat deze brief natuurlijk zeer zorgelijk is voor met name degenen die erdoor worden getroffen. We herinneren ons nog allemaal het stikstofkaartje van mevrouw Christianne van der Wal, dat zijn schaduw enorm vooruitwierp en boerengezinnen wanhopig maakte. Zij kregen geen financiering meer, zij zagen hun toekomst verdampen. Toen ging het slechts om een kaartje. Nu gaat het om een brief. Vast en zeker zal geprobeerd worden om die om te zetten in beleid.
Ik kom hier even op omdat u net zei dat als deze brief van tafel gaat, u bereid bent om met de BBB-fractie begrotingen te gaan steunen. Ik snap die inzet vanuit het perspectief van BBB, maar die brief heeft nog een heel moeizame weg te gaan. Die wordt mogelijk afgezwakt, blijkt niet uitvoerbaar, vindt provincies op zijn weg, enzovoorts, enzovoorts. Laten wij die brief daarom niet nu al uitruilen door in te stemmen met begrotingen. Dat zijn immers concrete wetsvoorstellen die wij hier in de komende maanden gaan zien.
Mevrouw Lagas (BBB):
De wetsvoorstellen voor die begrotingen zijn er nog lang niet. Er moet nog heel veel geschoven en bewogen worden. Ik heb dat net al aangegeven in mijn bijdrage. Het is ook echt een signaal. Een brief van tafel halen is natuurlijk een mooi symbolisch gebaar, maar ik wijs even naar minister Vijlbrief. Toen de sociale partners de barricades op gingen rondom de sociale zekerheid, zei minister Vijlbrief niet letterlijk "de brief gaat van tafel". Nee, hij zei gewoon "we stoppen hiermee, we gaan opnieuw beginnen". Laat dit een signaal zijn dat ook rondom het stikstofdossier opnieuw begonnen moet worden. Overigens is dit ook belangrijk voor de woningbouw. Daar hoef ik u niets over te vertellen, want daar bent u specialist in.
Zoals ik net al aangaf, is alles helemaal niet zeker. Sterker nog, het is al een keer uitgerekend: wanneer alle dieren die gehouden worden uit Nederland vertrekken, halen we nog de huidige stikstofnorm niet.
De voorzitter:
Tot slot de heer Kemperman.
De heer Kemperman (FVD):
Als laatste opmerking dan. Er is één actuele casus van een Waddeneiland waar dit daadwerkelijk gebeurd is. Daar werd de stikstofnorm toch nog overschreden. Dat kunnen we dus in het stikstofdebat in ieder geval wél proefondervindelijk aantonen. De rest allemaal niet. Daar wil ik het bij laten.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Lagas (BBB):
Dank u wel, voorzitter. Geen Nederlander die ik ken, is tegen natuur. Geen fatsoenlijke ondernemer is tegen verstandig milieubeleid. En iedereen begrijpt dat op een aantal plekken emissieverlaging nodig kan zijn. Maar als vijf pluimveehouders bereid zijn hun emissie met 75% terug te brengen, verdienen ze geen intrekkingsprocedure die hen zal ruïneren, maar een schouderklopje en investeringsruimte om die reductie te realiseren.
Ik las een interessante analyse van Hans van Soest. Ik citeer: "Als ergens een probleem opdoemt, is de reflex al snel: trek er extra geld voor uit. Maar vaak stopt dan het denken". Als miljarden aan uitkoop onvoldoende effectief blijken, moeten we ons afvragen of we die middelen niet verstandiger kunnen besteden aan innovatie en maatwerk. Te vaak zien we bijvoorbeeld dat een ondernemer wil verduurzamen — het kwam net al langs — maar daarvoor geen vergunning kan krijgen. Dan klopt ons systeem niet. Mevrouw Klip wees daar al op. Dan zitten wij gevangen in het systeem en wij, de bestuurders van dit land, zijn daarvoor verantwoordelijk. Het is aan ons om het systeem aan te passen en helder te zijn over de doelen van het beleid. Het stikstofrapport Van verwarring naar verbinding geeft daarvoor een interessante aanzet. Beleid moet vervolgens eerlijk, effectief en betaalbaar zijn en niet uitgaan van een modellenwerkelijkheid. Zelfs het RIVM heeft zeer recentelijk moeten erkennen dat hun berekeningen waarop beleid en vergunningverlening leunen niet kloppen, met alle gevolgen van dien. Wij willen graag een reactie van het kabinet hierop.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Mevrouw Lagas maakt een opmerking over het RIVM en dat de berekeningen niet zouden kloppen of niet kloppen. Kunt u dat nader toelichten?
Mevrouw Lagas (BBB):
Ja, dat wil ik graag. Het RIVM meet bijvoorbeeld al sinds 2021 in het Noord-Hollands Duinreservaat. Nergens kwam de droge depositie stikstof boven de 0,75 kilogram per hectare uit en als je die periode af zou zetten tegen de uitkomsten van het AERIUS-model, kwam het er bij lange na niet aan toe. In Den Haag is het ook gebeurd in de duinen. Daar zijn in 2015 al metingen gedaan, maar die heeft men lang onder de pet gehouden. Die werden in 2023 pas vrijgegeven. Het resultaat was dat het een factor 2,4 lager was dan wanneer ze het hadden gedaan met de berekeningen volgens het AERIUS-model.
De heer Van Rooijen (50PLUS):
Ik begrijp dat u meer duidelijkheid van het kabinet wil hebben over die modellenwerkelijkheid en of die berekeningen wel of niet kloppen.
Mevrouw Lagas (BBB):
Dat klopt. Ik hoorde mevrouw Klip al iets zeggen over de methodes op basis waarvan dit gedaan wordt. Wij huldigen nog steeds het standpunt: meten is weten.
De voorzitter:
Dank u wel. U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Lagas (BBB):
BBB wil graag dat de vergunningverlening weer normaliseert, in de eerste plaats voor de PAS-melders, natuurlijk. Wij verwachten nog dit jaar aanpassing van de rekenkundige ondergrens, de KDW uit de wet en zo spoedig mogelijk doelsturing op gebiedsniveau, ruimte en tijd voor innovatie en vooral dat er niet meer berekend, maar gemeten wordt. Wat het beleid ook wordt, er moet altijd een impactanalyse bij zijn. Daar hebben wij graag een reactie op van het kabinet.
De complexiteit van het landelijk gebied laat zich niet vangen in een model, een getal of een landelijke maatregel. Nederland is geen kamerbreed tapijt, maar een prachtige lappendeken. Nederland kan mooier, schoner, ondernemender en innovatiever worden, maar dan moeten we af van het huidige systeem en van de huidige stikstofwet. De agrarische sector is essentieel voor de voedselzekerheid in Nederland en Europa, heel belangrijk in deze tijd van toenemende internationale conflicten. Voedsel en water zijn, naast een parate defensie, de basis van onze onafhankelijke weerbaarheid. Ik begon er al mee: het toverstafje. Is de regering bereid de toverstaf die zij voor het stroomnet gebruikt ook voor de agrarische sector in te zetten? Wij dienen hiervoor eventueel een motie in.
Het stikstofdossier is voor BBB cruciaal, maar er zijn meer zaken. De visserij. Vanzelfsprekend kan ik de visserij tijdens de APB niet ongenoemd laten. Ik vraag de minister-president expliciet wat de regering doet om deze tak van voedselvoorziening te beschermen. Wij zijn getuige geweest van een enorme kapitaalvernietiging in deze sector. De zo milieuvriendelijke pulsvisserij werd de das om gedaan. Nu horen wij geluiden dat het mogelijk is dat die weer opgepakt wordt. Klopt dit? Laat alstublieft deze sector niet kapotgaan. En om in de maritieme sfeer te blijven: wil de regering ook toezeggen te onderzoeken hoe de Nederlandse koopvaardij, van groot belang in deze tijden van oorlog en crisis, beschermd kan worden?
Cultuur en tradities. Er werd net al naar verwezen. Velen zijn van mening dat kunst en cultuur behouden moeten blijven. Het kabinet onderschrijft dat en heeft daarvoor dan ook een flink bedrag gereserveerd. De sector heeft volgens het kabinet rust en continuïteit nodig. Wij wijzen er nogmaals op dat ook de agrarische sector die rust in continuïteit kan gebruiken. Naast de rust in de portemonnee van de VVD, maar die is inmiddels een beetje weggetoverd, zijn we bang. Graag zou de BBB vernemen welk deel van het beschikbaar gestelde bedrag is gereserveerd om de Nederlandse cultuur en tradities van het platteland te behouden en te beschermen. U kunt daarbij denken aan de paasvuren, jaarmarkten, buurtfeesten en andere waardevolle elementen die zo kenmerkend zijn voor de regio. Erkent het kabinet de waarde van onze Nederlandse cultuur? Wat bent u bereid om voor deze cultuur te betekenen en dan vooral buiten de Randstad?
Economie. Door aanhoudende hoge inflatie en hoge energieprijzen zijn de kosten voor bedrijven in de afgelopen jaren sterk gestegen. Nederlandse bedrijven verliezen de concurrentiestrijd met buitenlandse ondernemingen. Binnen de transportsector vallen bedrijven bijvoorbeeld nu bij bosjes om. Wij maken ons daar grote zorgen over. Samen met de dienstensector verdienen onze bedrijven het geld voor Nederland. Zij snakken naar vermindering van regeldruk. De Rekenkamer concludeerde onlangs dat er 53 geëvalueerde fiscale regelingen zijn die niet doelmatig of doeltreffend zijn. Het schrappen van deze regelingen betekent volgens de Rekenkamer veel voor de deregulering. Wat BBB betreft moet de evaluatie hierover opgepakt worden. Er zou geen departement een begroting mogen indienen zonder een lijst met bezuinigings- en dereguleringsvoorstellen. Graag een reactie hierop: hoever bent u met het schrappen van de 500 regels?
De arbeidsproductiviteit in Nederland daalt. Talrijke plannen stagneren door gebrek aan personeel, terwijl er toch arbeidspotentieel is. Wat gaat het kabinet doen om dit arbeidspotentieel te benutten en de arbeidsproductiviteit te verhogen? Mede door het niet beheersen van de Nederlandse taal is de inzet van 10% tot 15% van de migranten beperkt. Bron: CBS. Het beheersen van de Nederlandse taal is een voorwaarde voor de inburgering en maakt mensen kansrijker op de arbeidsmarkt. Kan het kabinet toezeggen te sturen op taalvaardigheid, ook na de afronding van de inburgering?
Voorzitter. Het kabinet reserveert miljarden voor klimaat, steun aan andere landen, asiel, uitkoopregelingen en energietransities. Deze miljarden worden opgehoest door alle werkenden en het bedrijfsleven. Waarom zet het kabinet deze miljarden niet eerst in voor het aanjagen van de economie en daarmee ook voor verduurzaming? Het kwam al langs vandaag. De economische en financiële effecten van de brandstofcrisis, de stijgende energiekosten, de slechte infrastructuur en het vertrek van de bedrijven zijn echt reële risico's. Dat is geen rocketscience. Graag een reactie.
Wij zijn altijd al kritisch geweest op de haast bij en de omvang van de energietransitie. Onze zorgen over dit proces zijn groot. Lokale energiecoöperaties van zonneparken hebben op dit moment te maken met negatieve stroomprijzen, terugleverboetes en te hoge netbeheerkosten. Is het kabinet bereid om stappen te zetten om faillissementen onder deze coöperaties te voorkomen? Hoe gaat het overigens met de plannen voor de nieuwe kerncentrales en de kleine SMR-centrales? Hoe staat het met onze gasvoorraden? De plannen van het kabinet rondom Europese vulverplichtingen voor onze gasopslagen stuitten op felle kritiek van de energie-experts. Die noemen het letterlijk "roekeloos beleid".
Voorzitter. BBB zet geen handtekening onder de afbraak van ons sociale stelsel, wel onder maatregelen die fraude en misbruik aanpakken. Ook plannen die mensen ondersteunen in een poging deel te kunnen uitmaken van de maatschappij kunnen op onze steun rekenen. Wij blijven sturen op "werk moet lonen". Zonder aanpassingen van het toeslagenstelsel en de belasting- en premiedruk ontstaat er geen hogere participatieambitie.
Voorzitter. In januari werd in de Tweede Kamer een BBB-motie aangenomen over een plattelandstoets. Kunt u de stand van zaken aangeven? Nederland kampt met grote problemen, maar de regio wordt daarbij extra geraakt. Laten we niet vergeten dat steden ooit konden ontstaan omdat het platteland bestond. Noodzakelijk onderhoud aan wegen, bruggen en tunnels blijft uit en het ov wordt steeds verder uitgekleed. Voor BBB is het schrappen van wegenonderhoud in Noord-Nederland het toppunt.
U maakt graag gebruik van het aanbod om een belangrijke uitbreiding van Defensie te realiseren in Staphorst, maar hoe staat het met de middelen voor de bijbehorende infrastructuur? We werden onaangenaam verrast door het stopzetten van de plannen voor de Nedersaksenlijn en het knelpunt bij Meppel. Realiseert u zich hoe belangrijk deze plannen zijn voor Noordoost-Nederland en de verbinding met Duitsland? Weet u eigenlijk wel hoeveel de regio betekent voor onze economie?
De BBB wijst nog graag op de specifieke rol van de agrarische sector en de daaraan verbonden mensen en bedrijven in de regio. Zij zorgen voor het onderhoud van het landschap. Zij zijn de ruggengraat van de plattelandseconomie en dragen voor een belangrijk deel bij aan de sociale leefbaarheid. Wat de BBB betreft mist er aandacht voor het volgende. Er zijn partijen die wensen dat gronden met een agrarische bestemming bestempeld worden als natuur. Zijn zij zich wel bewust van de financiële gevolgen voor gemeenten en waterschappen? Agrarische percelen hebben immers een hogere WOZ-waarde. Gemeenten op het platteland, die in het Gemeentefonds sowieso financieel achtergesteld worden, kunnen die inkomsten niet missen. Voor de waterschappen geldt hetzelfde. De afdracht per hectare agrarische grond is stevig. De taken van de waterschappen nemen niet af, terwijl de kosten stijgen. Als agrarische grond natuur wordt en de regering niet zorgt voor compensatie, zullen burgers en bedrijven meer moeten gaan betalen. Heeft u wel rekening gehouden met deze lastenverzwaring? BBB gaat er niet van uit, maar het is natuurlijk ook mogelijk dat natuurorganisaties bereid zijn om hun uitzonderingspositie op te geven en om deze misgelopen inkomsten voor hun rekening te nemen.
Voorzitter. Door de focus op de kwaliteit van wetgeving levert de Kamer een onmisbare toevoeging aan de waarde van de besluitvorming in de Tweede Kamer, maar het kan altijd beter. Daarvoor doe ik een paar kleine suggesties. Af en toe bereiken wetten en amendementen ons nog veel te laat. Die hebben soms ook nog een discutabel effect. Het zou goed zijn om in de Wet op de Raad van State op te nemen dat de Raad van State ook de Eerste Kamer adviseert nadat moties en amendementen op de wet zijn aangenomen door de Tweede Kamer. Graag een reactie. Het zou de kwaliteit van besluitvorming en democratie ten goede komen. Wij moeten niet vlak voor of tijdens recessen wetswijzigingen voor- of nahangen en belangrijke beleidsbrieven toegestuurd krijgen. Wij verzoeken u dringend geen internetconsultaties te starten tijdens vakanties, zoals bij de fusie tussen Hilversum en Wijdemeren. Graag een reactie.
De Eerste Kamer kreeg de afgelopen jaren departementale begrotingen toegestuurd nadat die hadden moeten zijn ingegaan. Dat is slecht voor de democratie. En zet ons alstublieft niet meer zo onder tijdsdruk omdat een wet op stel en sprong binnen een maand behandeld moet worden. Dat komt de kwaliteit en de besluitvorming niet ten goede. Wilt u toezeggen hiervoor met een voorstel te komen?
Voorzitter. Moties en toezeggingen aan deze Kamer blijven soms vele jaren liggen. De democratie zou gebaat zijn bij een wettelijke reactie- en realisatietermijn. Graag uw reactie.
Ten slotte zou ik de regering graag nog een keer willen oproepen om de vervolgstappen te zetten met betrekking tot grondwetswijzigingsvoorstellen die in behandeling zijn. Kan de minister-president toezeggen dat daar een lijst van komt en in een brief aan de Kamer aangeven hoe hiermee wordt omgegaan?
Voorzitter, ik rond af. Het klinkt misschien utopisch, maar het land dat Geert Mak in zijn prachtige boeken beschreef, keert vroeg of laat terug. Daar is BBB wel voor nodig. Een economisch gezond land waar mensen centraal staan en zich gesteund voelen in hun bestaan, waar werken loont, mensen zich veilig voelen, de basale levensbehoeften kunnen betalen en geen zorgen hebben over een warm huis, betaalbare gezondheidszorg, onderwijs en goede bereikbaarheid, een land met een betrouwbare overheid en gezond voedsel van vaderlandse bodem. Overigens bevalt het latere werk van Geert Mak ons een stukje minder. Van feitelijk beschrijvend en analyserend kreeg het steeds meer een moraliserend karakter, een beweging die wij in de politiek helaas ook steeds vaker zien. Noem ons gerust oldschool. Leest u in ieder geval die oude boeken van Geert Mak nog eens goed en probeer voor uzelf te bepalen welke veranderingen we onze kinderen en kleinkinderen — ik moest even aan de heer Van Meenen denken; die kon ik niet weglaten — de komende eeuw bij nader inzien niet willen aandoen. De leden van het kabinet zijn altijd van harte welkom om daarover met onze fractie te komen bomen en terug te dromen.
Voorzitter, ik dank u.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Van Meenen, die spreekt namens de fractie van D66.