Verslag van de vergadering van 6 oktober 2026 (2026/2027 nr. 03)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 16.07 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
Mevrouw Perin-Gopie i (Volt):
Voorzitter, dank u wel. Ik heet ook nog de ministers en de minister-president van harte welkom hier. Ik hoop dat u comfortabel zit en nog even wil blijven zitten.
Vandaag doen we iets unieks in deze Kamer, want we hebben een debat met de premier over plannen die geen meerderheid kennen. In deze Kamer is dat niet heel uniek, maar dat ze in de Tweede Kamer ook geen meerderheid kennen, vind ik vrij uitzonderlijk. Dat die meerderheid er niet is, is niet omdat kiezers dat willen of omdat wij dat met elkaar een goed idee vinden, maar omdat de coalitie er heel bewust voor heeft gekozen, zeker gezien het gegeven dat Volt en PRO samen optrekken in dit proces en hebben aangegeven met de regering in gesprek te willen gaan om te komen tot een pakket van het Belastingplan en de begrotingen van '27 die kunnen rekenen op een meerderheid in de Tweede Kamer maar ook hier, in de Eerste Kamer. Mijn eerste vraag aan de minister-president is dan ook: waarom maakt het kabinet geen gebruik van deze uitgestoken hand om tot een stabiele meerderheid te komen?
De brief van de minister-president en de minister van Financiën van 29 september maakt het vooruitzicht van het kabinet over de keuze of het gaat voor een stabiele meerderheid diffuser. In de brief schrijft de minister-president namelijk onder andere dat hij in gesprek wil met Volt over AI en met BBB over stikstof, maar dat hij ook nog wil praten over medisch-ethische kwesties. Dit zijn voor mij wel zeer principiële onderwerpen, waar je verschillende kanten mee kunt opgaan. Ik vroeg me dus wel af: wat is de waarde van de gespreksvorm die de minister wil volgen, en welke ruimte ziet het kabinet op deze dossiers?
Voorzitter. Ik vraag me toch ook wel af of de minister-president zich er wel van bewust is dat er, als we de grote uitdagingen waarvoor we staan willen aanpakken, een heldere koers nodig is. Alle crisissen en uitdagingen van vandaag, of het nu gaat om de wooncrisis, stikstof of de vastgelopen asielketen, klimaatverandering, de betaalbaarheid van de zorg of het sociale stelsel, zijn al decennialang voorspeld. Die crisissen zijn ontstaan doordat we ook al decennialang te maken hebben met doorschuifpolitiek, een politiek van pappen en nathouden en de tijd met elkaar uitzitten totdat de peilingen voor iemand gunstig worden.
Voorzitter. Als u het mij vraagt, is het aardig brutaal voor een minderheidskabinet om te gaan shoppen voor verschillende meerderheden en om vervolgens een doorstart te maken met de doorschuifpolitiek, waarbij Nederland geen stap verder komt in een duurzame, toekomstbestendige samenleving. Voor een duurzame, toekomstbestendige samenleving is het nodig voorbereid te zijn op die toekomst.
Dat brengt mij bij AI. AI is de grootste sociaal-economische en geopolitieke verandering van deze generatie. De ontwikkeling van AI gaat zo snel dat inmiddels al is gebleken dat AI sneller en intelligenter is dan de beveiliging van overheden, bedrijven en financiële instellingen. Daar kun je als overheid nooit grip op krijgen als je niet samen optrekt in Europa tegen de techgiganten. We zijn daar nu al rijkelijk laat mee, maar nog niet te laat. Ik vraag me af hoe de minister-president daarnaar kijkt. Welke rol gaat Nederland in de EU pakken om ervoor te zorgen dat Europa marktleider wordt op het gebied van AI? Niet zozeer omdat AI nu zo hot en happening is, maar omdat we zonder investeringen in AI talenten zullen zien vertrekken naar andere continenten, onze veiligheid in gevaar komt en de Nederlandse en Europese economie langzaam zullen afbrokkelen. In de brief van de minister-president lees ik dat AI onder het kopje "niet-financiële wensen valt". Dan worden de zorgen van Volt niet minder.
Voorzitter. Daarnaast is het uitgerekend in deze Kamer van belang hoe we mensenrechten blijven beschermen in tijden waarin AI zich steeds verder ontwikkelt. AI en ook andere technologie moet primair tot doel hebben om mensen te dienen, en niet andersom. We weten inmiddels dat AI bestaande discriminatie kan reproduceren, dat AI desinformatie kan verspreiden en de impact ervan kan vergroten, en dat AI kan worden ingezet om mensen te manipuleren, en voor nog veel meer, gelukkig ook positieve dingen.
Voorzitter. De volgende generatie groeit nu op in een samenleving waarvan wij de digitale spelregels moeten bepalen tijdens het spel. Daarom wil Volt dat bij wetgeving over AI expliciet wordt gekeken naar de gevolgen voor kinderen en naar kinderrechten. Of het nu gaat om de toepassing van AI in het onderwijs, de zorg of online, kinderrechten moeten goed geborgd zijn. Is het kabinet bereid om een kinderrechtentoets een structureel onderdeel te maken van toekomstige wetsvoorstellen over AI die raken aan de leefwereld van kinderen?
Voorzitter. Dan wil ik het nog hebben over twee grote uitdagingen waar Nederland voor staat: wonen en klimaat. Twee dossiers die vaak als gescheiden worden gezien en behandeld, maar die heel duidelijk verband met elkaar houden. Klimaat is meer dan alleen groen. Klimaat is een prettige temperatuur, droge voeten en de nabijheid van een prachtige natuur vol biodiversiteit. Wonen is meer dan een dak boven je hoofd. Het is ook toegang tot het energienet, een betaalbare energierekening en een buurt zonder hittestress. Maar ook: voor iedereen een dak boven het hoofd. En daar ligt de grootste link tussen klimaat en wonen. Om meer woningen te kunnen bouwen moet Nederland van het stikstofslot af. Dat kan alleen wanneer in de stikstofplannen van het kabinet voldoende wordt geïnvesteerd in natuurherstel.
Natuurherstel is noodzakelijk om aan onze Europese verplichtingen te voldoen en juridisch houdbare vergunningverlening weer mogelijk te maken. Investeren we te weinig in natuurherstel, dan zitten we binnen de kortste keren weer in een nieuw stikstofslot, met alle gevolgen van dien voor agrarische ondernemers, de woningnood en uiteraard de natuur. Daarom vraag ik de minister-president vandaag om een heldere toezegging. Kan hij toezeggen dat het budget voor natuurherstel niet taakstellend is maar volgend is aan de natuurherstelopgave die noodzakelijk is om aan onze Europese verplichtingen te voldoen en juridisch houdbare vergunningverlening mogelijk te maken? Kan hij bovendien toezeggen dat er geen afbreuk wordt gedaan aan de samenhang en het doelbereik van het stikstofpakket dat nu aan de Kamer is gestuurd? Voor Volt is het heel belangrijk dat we deze toezegging krijgen, want alleen als we zeker weten dat er voldoende wordt geïnvesteerd in natuurherstel, kunnen wij de stikstofplannen steunen.
Voorzitter. Dan wil ik ook nog even iets breder ingaan op Europa. Wat mijn fractie betreft zijn de Europese ambities van dit kabinet te beperkt en komen ze ook niet duidelijk uit de Miljoenennota naar voren. Daarom vraag ik de minister-president hoe hij gaat bijdragen aan meer draagvlak in Nederland voor een ambitieuze Europese agenda. Hoe verhoudt dit zich tot de terughoudende Nederlandse opstelling als het gaat om het EU-budget dat niet lijkt te passen bij de steeds grotere opgave waar we in Europa voor staan? Ik denk dat ik niemand hier in de Kamer eraan hoef te herinneren dat er een oorlog woedt op ons continent. Ook de uitdagingen rondom onze concurrentiekracht, veiligheid, energie en AI moeten we Europees aanpakken.
Mevrouw Lagas i (BBB):
Centen en betaling zijn natuurlijk altijd een probleem in Europa. Ik vraag aan mevrouw Perin van Volt of er misschien een mogelijkheid bestaat om de uitgaven van Europa wat te kanaliseren. Ik denk dan met name aan de regelmatige, idioot dure volksverhuizing naar Straatsburg. We hadden het daar in de pauze al even over en u was het eigenlijk met mij eens. U heeft als Volt, als partij in Europa, heel veel macht. Volt is een Europese beweging. Ik hoop dat mevrouw Perin mij steunt in mijn vraag aan haar om de inzet van Volt in Europa in te zetten voor het stopzetten van de verhuizingen naar Straatsburg. Dat gaat ons ontzettend veel geld schelen waar veel betere dingen mee gedaan kunnen worden.
Mevrouw Perin-Gopie (Volt):
Bedankt voor deze leuke vraag van collega Lagas. Zoals in ons Europese verkiezingsprogramma staat, vinden wij ook dat het Europese heen-en-weergereis onnodig is en dat dat zou moeten stoppen. Dat moet je zien in samenhang met het feit dat we de Europese Unie veel democratischer moeten organiseren. In die samenhang, met een democratische Europese Unie, hoort het er niet meer bij dat je heen en weer reist tussen twee locaties. Er zou dan één centrale locatie moeten zijn waar het parlement vergadert.
Mevrouw Lagas (BBB):
Fijn dat u dit voorstel steunt. Ik kijk uit naar de inzet van Volt in Europa om dat nu eindelijk op te pakken.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Perin-Gopie (Volt):
Dan een ander belangrijk punt. De democratische rechtsstaat dient gerespecteerd te worden, maar die wankelt. Het respecteren van een democratische rechtsstaat betekent onder andere dat adviezen van instituties, zoals een Raad van State, niet worden behandeld als zomaar een mening. Het betekent ook dat bij wetgeving grondrechten daadwerkelijk het uitgangspunt vormen en dat het verbod op discriminatie niet alleen mooi in artikel 1 van onze Grondwet staat, maar ook bepalend is voor de keuzes die we hier maken. Voor de zomer rondde de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme haar werkzaamheden af en leverde ze vele adviezen op aan het kabinet. Inmiddels zijn we in de herfst beland en lezen we dat lhbtiq-acceptatie afneemt, dat steeds meer mensen begrip hebben voor mannen die hun vrouw slaan, en dat Roma, Sinti en reizigers nog altijd gediscrimineerd worden door de overheid. Gisteren bereikte ons het nieuws dat het UWV onze eigen burgers discrimineert op basis van migratieachtergrond of gender. Dit is nog maar een beperkte opsomming van voorbeelden van discriminatie waar achtergestelde groepen in Nederland mee te maken hebben. Mijn vraag aan de minister-president is dan ook wanneer er een reactie komt op de adviezen van de staatscommissie. Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat er een duurzaam stelsel ontstaat dat discriminatie tegengaat en dat duurzaam gefinancierd wordt, zodat discriminatie en racisme echt uit de samenleving kunnen worden verbannen?
Binnen een democratische rechtsstaat hebben we natuurlijk ook het rechtsstatelijke. Dat betekent voor Volt ook dat de regering serieus omgaat met de uitspraken van een meerderheid van de senaat. In januari 2024 is in een debat over de Spreidingswet de motie-Perin-Gopie c.s. aangenomen. In die motie werd de regering verzocht om duurzame, kleinschalige asielopvang actief te stimuleren en belemmeringen weg te nemen. Deze motie is met een ruime meerderheid door deze Kamer aangenomen en nota bene medeondertekend door D66 en CDA. Inmiddels zijn we ruim tweeënhalf jaar verder en staat de motie nog altijd als niet uitgevoerd geregistreerd. Deze Kamer heeft het kabinet al gerappelleerd. Ik vraag de minister-president toch echt wanneer deze motie wordt uitgevoerd. Het uitvoeren van deze motie draagt namelijk ook bij aan een oplossing voor de verstopte asielketen.
Voorzitter. Ik kom tot een afronding. Normaal gesproken draagt een meerderheid de verantwoordelijkheid voor een stabiel landsbestuur en bevindt die meerderheid zich in het kabinet. Nu ligt die meerderheid niet bij het kabinet alleen, maar is een constructieve oppositie onmisbaar. Daarbij heeft het kabinet een gemakkelijke of een moeilijke weg te kiezen. In het belang van de samenleving reiken Volt en PRO het kabinet de hand om tot een stabiele meerderheid te komen voor het Belastingplan en de begrotingen voor 2027. Het is aan het kabinet om nu de keuze te maken tussen een stabiele meerderheid met steun in zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer, of de hand te overspelen en te gokken dat er voor elke begroting wel een meerderheid komt in deze Kamer. In het laatste geval worden grote keuzes weer niet gemaakt en wordt, zoals al decennialang wordt gedaan, gewerkt aan doorschuifpolitiek, ten koste van Nederland.
Voorzitter, ik kijk uit naar de reactie van de minister-president.
De voorzitter:
Ik dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan de heer Van Rooijen van 50PLUS.