Plenair Van Strien bij voortzetting behandeling Algemene Financiële Beschouwingen



Verslag van de vergadering van 17 november 2026 (2026/2027 nr. 09)

Status: ongecorrigeerd

Aanvang: 13.43 uur

Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.


Bekijk de video van deze spreekbeurt

De heer Van Strien i (PVV):

Dank u wel, voorzitter. Deze Algemene Financiële Beschouwingen zijn de zestiende en laatste in mijn bestaan als Eerste Kamerlid over een periode die wat langer duurde dan dit kabinet zal zitten. Het zijn hopelijk ook de laatste Algemene Financiële Beschouwingen van dit kabinet, voor zover we nog over een kabinet kunnen spreken na de afgelopen dagen, zeker nu, zoals we zojuist in de persconferentie van premier Jetten hebben gehoord, de vicevoorzitter van de Raad van State, Buma, als tollenaar van dienst met partijen in de Kamer moet gaan onderhandelen over met name de financiële kaders om nieuwe deals te sluiten. Wat is het dus nog waard wat we vandaag aan financieel beleid voor ons hebben liggen? We zitten nu vooral te kijken naar uitstel van executie en naar een VVD-minister die, zo begrijpen we uit de media, zich onderwerpt aan het juk van de islamitische partij DENK om vervolgens onrechtmatig de appberichten daarover te verwijderen. Is dit nu tekenend voor het herstel van vertrouwen, zo vraagt mijn fractie zich af.

Bij gebrek aan perspectief voor dit kabinet is er tijd voor mij om eens even terug te blikken op de afgelopen vijftienenshalf jaar. Voordat ik dat doe, ga ik nog verder terug. 54 jaar geleden studeerde ik natuurkunde en deed ik een mondeling tentamen vastestoffysica. Het was de eerste keer dat ik voor een tentamen zakte. Nog erger: ik stond binnen drie à vier minuten buiten de deur. Wat was er aan de hand? De eerste vraag van de hoogleraar was: wat is de rustenergie van een vrij elektron? Ik vertel het u maar even. Dat is ongeveer 0,5 megaelektronvolt, wat overeenkomt met 8 maal 10-14 joule. Ik wist het toen niet. Ik wist wel de massa en sloeg aan het rekenen met de bekende formule E=mc2. Ik kwam minimaal een factor tien verkeerd uit, waarop de hoogleraar zei: "Gaat u nog maar eens een maandje studeren. Als u de orde van grootte van zo'n relevant gegeven niet kunt inschatten, dan kunnen wij hier geen zinvolle discussie voeren." Ik was geschokt, maar het is met mij weer goed gekomen. Ik ben zelfs in dat vak afgestudeerd. De essentie van dat korte gesprekje is me wel heel mijn leven bijgebleven.

Voorzitter. U wil niet weten hoe vaak ik de afgelopen vijftienenhalf jaar aan dat tentamen heb teruggedacht, vooral als ik ministers en staatssecretarissen hoorde praten over klimaat en de energietransitie, over stikstof en het milieu, over de asielinstroom, over de pensioenen of over de grensproblematiek. Op de laatste twee onderwerpen na zijn het stuk voor stuk onderwerpen waarmee miljarden aan subsidies gemoeid waren en nog zijn en die bij elkaar dit land aan de rand van de afgrond gebracht hebben. Zo interrumpeerde ik in 2013 toenmalig minister Kamp van Economische Zaken, toen hij uitlegde dat in 2020 16% van het energieverbruik hernieuwbaar zou moeten zijn. Ik vroeg hem toen aan te geven op welke wijze dit doel globaal gehaald zou kunnen worden, zonder extreme financiële gevolgen. Natuurlijk kreeg ik geen zinvol antwoord. Het vervolg bevestigde mijn gelijk.

Voorzitter. De miljarden aan subsidie die tot 2020 weggepompt werden, leverden in 2020 geen 16%, maar 11,1% hernieuwbare energie op. In 2025 is het percentage dan wel opgelopen tot 22,7%, maar een derde van die hernieuwbare energie betreft biomassa. U weet wel: daarvoor worden wereldwijd bossen gekapt om die na een kostbaar transport en verwerking tot houtpellets in onze elektriciteitscentrales te verstoken. Dat alles gebeurt in het belang van het klimaat en de natuur. Het directe effect op het klimaat is zwaar negatief. Bedrieglijker kun je het niet maken. Als we dat verstoken van bossen er aftrekken, dan zitten we anno 2026 nog niet eens op de 16% die het kabinet in 2013 voor 2020 voor ogen had. Ondertussen staat de hele Noordzee vol met windturbines, is de gasvoorraad met beton afgedopt en worden door de Staat gigantische winsten gemaakt op accijnzen en belastingen op koolwaterstoffen. Dan praat ik nog niet over de discutabele 7% van de totale hoeveelheid hernieuwbare energie die het CBS uit warmtepompen ziet komen. Als ze die er ook van aftrekken, zitten we zelfs niet hoger dan 10% hernieuwbare energie in 2023. We rekenen in de statistieken ook niet zonnewarmte die door het raam je woning binnenkomt, als hernieuwbare energie. Over de statistieken kom ik overigens nog te spreken.

Opvallend is ook het chaotische verloop van de elektrificatie van ons land. Tientallen miljarden zijn uitgegeven aan subsidies om het autopark te elektrificeren, aan zonneparken, windmolens en warmtepompen, terwijl door een totaal ontbreken aan inzicht van de achtereenvolgende regeringen van de afgelopen periode in de orde van grootte van deze processen, zich nu de grootste rampen voltrekken. Hele woonwijken en industriegebieden kunnen niet meer op het net worden aangesloten wegens overbelasting van het net. Helaas hebben wij deze kabinetten voor dit gebrek aan inzicht niet binnen vier minuten buiten de deur gezet, zoals mij 54 jaar geleden overkwam.

Ondertussen gaat minister Boekholt, kennelijk ongehinderd door enig realiteitsbesef, door met het op grote schaal stimuleren van elektriciteit- en geldverslindende warmtepompen. Voor de komende jaren tot 2040 zal tussen de 13 en 18 miljard per jaar geïnvesteerd moeten worden in de energienetten, waarvan 90% voor elektriciteit. Dat is €1.000 per Nederlander per jaar, oftewel €2.100 per gemiddeld huishouden. Onvoorstelbare bedragen! En dat terwijl de energieprijzen, met name de elektriciteitsprijzen, nu al zo'n 30% boven het Europese gemiddelde liggen. Is de minister het met mij eens dat dit een van de belangrijkste oorzaken is dat de maakindustrie in Nederland aan het verdwijnen is? Is de minister het met mij eens dat goedkope energie überhaupt een randvoorwaarde is voor een gezond bedrijfsleven?

Voorzitter. Ik heb zojuist een aantal problemen aangegeven die door de opeenvolgende kabinetten met subsidies en fiscale sturingsinstrumenten veroorzaakt zijn, en die de energiehuishouding van Nederland geruïneerd hebben. Kabinetten die met absurdistische normen op het gebied van stikstofverbindingen de hele landbouwsector aan het ruïneren zijn. Kabinetten die door verwaarlozing van het onderhoud aan wegen, vaarwegen, bruggen, sluizen en viaducten de Nederlandse infrastructuur met een enorme onderhoudsachterstand hebben opgezadeld. Kabinetten die door een totaal gebrek aan inzicht in de werkelijke kosten van de asielinstroom op de gebieden van huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg en justitie de problematiek hebben laten escaleren tot onbeheersbare vormen.

Zo zijn er volgend jaar maar liefst 96.000 opvangplekken voor asielzoekers nodig. Sterker nog, iedere berekening van en iedereen die rekent aan de werkelijke kosten van de asielinstroom, wordt gelijk verdacht gemaakt. Ik noem in dit verband de wiskundige en cultureel antropoloog dr. Jan van de Beek, die op €800.000 kosten voor de gehele levensloop van een asielmigrant komt. Verder concludeer ik dat de kabinetten van de afgelopen tien jaren met accijnzen en belastingen de lokale middenstand in de hele grensregio geruïneerd hebben. Het aantal supermarktbetalingen door Nederlanders in Duitsland is de afgelopen jaren geëxplodeerd. Al vijftien jaar beloven regeringen, allemaal met de VVD, vaak in antwoord op moties, nota bene van de regeringspartijen zelf, dat de grensproblematiek bestudeerd wordt. Al te vaak vroeg ik mij tevergeefs af wanneer zij zijn uitgestudeerd en de accijns en btw op bijvoorbeeld brandstoffen omlaag kan.

Met al deze problemen is het kabinet onverstoorbaar verdergegaan. Naast het onderlinge wantrouwen tussen de regeringspartijen is dit beleid dan ook de diepere oorzaak van de huidige crisis. Alleen een kabinet dat de geldverkwisting in de vorm van subsidies, bizarre belastingen en accijnstarieven die onze welvaart te gronde richten, en dat de asielinstroom aanpakt, kan op onze steun rekenen. Ik moet tot mijn spijt concluderen dat ik nog niet het geringste teken heb gezien dat dit kabinet maatregelen neemt om dit land weer op de rails te krijgen en te zorgen dat, zoals dat in het VVD-verkiezingsprogramma heet, werken weer gaat lonen.

Integendeel. Ik noemde al dat warmtepompen door dit kabinet extra gestimuleerd worden, zodat nog steeds geprobeerd wordt de elektrificatie van ons land harder te laten lopen dan het net aankan. Dit nog los van het feit dat de gewone Nederlander, die toch al steeds meer moeite heeft om het hoofd boven water te houden, hierdoor nog verder de afgrond in wordt geduwd. Dit komt namelijk nog boven op een structurele lastenverzwaring van 4,8 miljard op arbeid en boven op een oplopend eigen risico in de zorg, dat uiteindelijk op pakweg €400 per gezin gaat uitkomen. Als de minister van Financiën nou iets deed aan de economieverwoestende subsidietsunami's, dan hoefde hij de gewone mensen niet uit te knijpen met structureel 4 tot 8 miljard extra aan belastingen. Als de minister van Financiën er nou voor zorgde dat de overheid daadwerkelijk zelf eens planmatig ging krimpen, en niet alleen op papier en in de pers, dan hoefden we geen extra belasting in box 3 te heffen en hoefde hij niet bang te zijn voor kapitaalvlucht. Dan hoefde hij niet voortdurend op zoek te zijn naar extra belastingen, zoals die in de erf- en schenkingensfeer, waarmee hij nu alleen de ploeterende Nederlander de stuipen op het lijf jaagt.

Voorzitter. Volgens wijlen Winston Churchill zijn de enige statistieken waarop je je kunt baseren die die je zelf hebt vervalst. Dat moet Economische Zaken, waar het CBS onder valt, op een zeker moment als muziek in de oren geklonken hebben. Vanaf 1 januari 2017 hebben we in Nederland geen Centrale Commissie voor de Statistiek meer. De onafhankelijke commissie die tot die tijd toezicht hield op het Centraal Bureau voor de Statistiek is toen officieel opgeheven. Ik herinner me nog dat dit onderwerp vrij gemakkelijk, zij het met een tegenstem van de PVV, door deze Kamer ging. Ik noemde al dat sedertdien vooral de fantasie de hernieuwbare energie fors laat stijgen. Vanaf die tijd — het zal wel toeval zijn — worden er in Nederland door het CBS ook geen allochtonen meer geregistreerd. De term werd destijds vervangen omdat deze als stigmatiserend werd ervaren. Er zijn nog wel migranten. Daarvan kwamen er tussen 2015 en 2024 ongeveer 2 miljoen naar Nederland. In 2024 woonde zo'n 1,4 miljoen van hen nog steeds in Nederland. Volgens EIB-directeur Taco van Hoek zijn er in de afgelopen tien jaar zo'n 435.000 woningen naar migranten gegaan. Dat komt erop neer dat zeker 60% van de woningvraag de afgelopen tien jaar naar migranten is gegaan. Ik lees in de Miljoenennota dat het kabinet er via de Taskforce Versnelling Woningbouw aan werkt om voldoende woningen in Nederland te krijgen. Onder meer de investeringscapaciteit van woningcorporaties wordt versterkt. Mijn vraag is of de minister het met mij eens is dat het met al die maatregelen ter versnelling van de woningbouw, gezien de cijfers van het EIB en de onverminderde massa-immigratie, dweilen met de kraan open is.

Voorzitter. Ik kom bij de Europese situatie. Die sluit vandaag de dag precies aan bij mijn maidenspeech in 2011. Mijn fractie was het toen niet eens met de verhoging van de garantiestelling voor het EFSF van 43 miljard voor Nederland. Ik vroeg destijds gelijk bij mijn maidenspeech een hoofdelijke stemming aan om eenieder duidelijk te maken dat wij er alles aan gedaan hebben om onze kinderen te behoeden voor een te verwachten grote misser. Het mocht helaas niet baten. Er kwamen in de loop der jaren zelfs nog veel meer garantiestellingen. Vandaag de dag zien we bijvoorbeeld een oplopende Franse staatsschuld en rente die steeds zorgelijker worden voor Europa. Met de huidige ontwikkelingen in Frankrijk en de veldslagen die we regelmatig op tv zien, wordt deze schuld een systeemrisico voor de gehele eurozone en dreigt een nieuwe Europese schuldencrisis. Mijn vraag aan de minister van Financiën is of hij dit gevaar ook ziet. Zo ja, wat is er voor Nederland nog te redden? Laat duidelijk zijn: de beste redding voor Nederland is het alsnog mogelijk laten vertrekken van dit kabinet-Jetten.

Voorzitter, ik wil het hier in de eerste termijn bij laten. Dank u wel.

De heer Hartog i (Volt):

Het is niet prettig dat ik dit moet doen, maar eigenlijk moet ik tegen de heer Van Strien zeggen dat hij niet geslaagd is voor het tentamen economie en garantstelling. We hebben de cijfers opgevraagd. Als je het uitrekent — ik zal dat in mijn speech ook doen — hebben de garantstellingen de Nederlandse overheid van 2021 tot 2025 €0,70 per inwoner per jaar gekost. Daarmee hebben we de economie gestut en hebben we geïnnoveerd. Hoe komt de heer Van Strien tot de conclusie dat dat problematisch zou zijn?

De heer Van Strien (PVV):

Garantstelling is er voor als er daadwerkelijk ongelukken gaan gebeuren. Je kunt op dit moment voorzien dat er ongelukken gaan gebeuren. Ik kijk met name naar Frankrijk. Je ziet dat iedere dag op de televisie. Ik kijk met name naar de cijfers van de Franse economie.

De heer Hartog (Volt):

Ook daar krijgen we weer appels en peren. De Franse staatsschuld heeft niets met garantstellingen te maken. U noemde de Europese instellingen. Nogmaals, waarom vindt u die €0,70 per inwoner per jaar overdreven ten opzichte van de stabiliteit die dat binnen Europa heeft gegeven?

De heer Van Strien (PVV):

Van de stabiliteit binnen Europa ben ik in het geheel niet overtuigd. Het is niet alleen Frankrijk, maar het zijn een aantal zuidelijke landen. Mijn vraag aan de minister is dan ook hoe hij aankijkt tegen zo'n enorm bedrag. Er zijn niet alleen die EFSM-garanties; er zijn veel meer garanties. In totaal lopen die voor de Nederlandse Staat op tot honderden miljarden.

De voorzitter:

Tot slot, de heer Hartog.

De heer Hartog (Volt):

Tot slot, voorzitter. Ik moet helaas constateren dat ook het hertentamen niet goed is gegaan.

De voorzitter:

Dank u wel. Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Bovens. Hij spreekt namens het CDA.